آنان را آورده و مىافزايد : مذاهبهم فى التّفويض مذاهب الغلاة المفرطة ؛ عقايد اينها در تفويض - واگذارى اختيارات خداوند به امامان - عين عقايد غلات است . اين فرقه تا زمان تأليف كتاب اشعرى باقى بوده‌اند . « 1 » هم اشعرى و هم مفيد به پيدايش اعتقاد ديگرى داير بر اين كه « ائمهء بعدى تنها امراى امام كاظم عليه السّلام هستند ، چون او هنوز زنده و غايب است » اشاره كرده‌اند كه بنياد آن نيز مهدويّت است . « 2 » گفتنى است كه اين زمان ، زمانى بود كه فرهنگ و معارف شيعى در شكل كامل و گسترده‌اى در ميان شيعه روشن شده بود . از اين رو ، اين قبيل انحرافات جزئى تأثيرى در اصل تشيّع نداشت . از زمان امام باقر عليه السّلام به بعد و نيز توسط امام صادق و امام كاظم عليهما السّلام شمار فراوانى از شيعيان چنان پرورش يافتند كه هر كدام اسطوانه‌اى در فقه و كلام شيعى به حساب مىآمدند . از سوى ديگر ، بيشتر منحرفين از افراد ضعيف النفسى بودند كه جز در شرايط خاصى زمينهء رشد نداشتند . افرادى چون هشام بن حكم ، هشام بن سالم ، يونس بن عبد الرّحمن و على بن اسماعيل از بزرگانى بودند كه به طور عمده مانع رسوخ انحرافات در مذهب شيعه شده و از آن پس فرهنگ حديثى شيعه را با كمك اصول تأليف شده ، حفظ كردند . اين وضعيت تا زمانى كه مرحوم كلينى و صدوق به جمع‌آورى منظم آن اصول پرداختند ، ادامه داشت . مسألهء ولايتعهدى مهمترين فصل تاريخى زندگى امام رضا عليه السّلام جريان ولايتعهدى آن حضرت است . در اين مختصر مىكوشيم تا گوشه‌هايى از آن را روشن كنيم . مهمترين نكات اساسى مربوط به مسألهء ولايتعهدى امام رضا عليه السّلام عبارتند از : 1 - هدف مأمون از ايجاد اين جريان . 2 - موضع امام رضا عليه السّلام در ناكام گذاشتن مأمون در رسيدن به اين هدف .

--> ( 1 ) . المقالات و الفرق ص 93 و بنا به روايت كشّى ( ص 460 ) تا زمان امام عسكرى عليه السّلام بوده‌اند . ( 2 ) . الفصول المختاره ، ص 254 ؛ المقالات و الفرق ، ص 90